Gitaar afstellen DIY

Iedereen die gitaar speelt of gaat spelen loopt er vroeg of laat tegenaan: de gitaar moet afgesteld worden. Het is dus wel zo handig hier het één en ander vanaf te weten, zodat je nooit volledig afhankelijk bent van een expert. Natuurlijk kun je bij KEYMUSIC ook gewoon altijd terecht om je instrument volledig af te laten stellen. Hier bespreken we alles wat er komt kijken bij het afstellen van de gitaar.


Snaren vervangen

Voordat je begint aan het afstellen van de gitaar moet je jezelf de vraag stellen of de snaren niet eerst vervangen moeten worden. Snaren gaan over het algemeen minder lang mee dan men denkt. Vervang altijd de complete set voor een nieuwe. Ook al is er maar één snaar kapot of iets dergelijks. Lees alles over snaren en het vervangen van snaren op deze pagina.

Actie

Actie betekent heel kort gezegd eigenlijk gewoon de hoogte van de snaren over de hals. Hoe lager de snaren, hoe soepeler de gitaar over het algemeen speelt. Maar zet ze te laag, en je krijgt last van nare bijgeluiden (buzz), of de snaren slaan zelfs compleet dood. Het is dus zaak om de juiste balans te vinden tussen bespeelbaarheid en klank.

Hoe verander je de actie van een (bas)gitaar

Nagenoeg iedere gitaar heeft een zogenaamde trussrod, een stang die door de hals van de gitaar loopt en voor extra stevigheid zorgt. Deze stang is echter zo aan te passen dat hij meer of minder invloed uitoefent op de hals. Wanneer hij "los" gedraaid is hebben de snaren de kans de hals enigszins hol te trekken. Door de trussrod aan te draaien maak je de hals dus rechter, en zullen de snaren lager komen te liggen. Zo werkt het:

1. Zoek waar het aandraaipunt voor de trussrod zich bevindt. Bij akoestische gitaar kun je dit aandraaipunt over het algemeen in het klankgat vinden. Bij elektrische gitaren vind je ze vaak bij de kop onder een speciaal plastic plaatje. Bij bepaalde modellen kun je de complete hals loskoppelen en bevindt zich het aandraaipunt op de plek waar de hals met de body wordt gekoppeld.

2. Druk de dikke E-snaar tegelijk in bij de eerste en de laatste fret, en kijk hoe groot de ruimte in het midden tussen de snaar en de hals is. Hier kom je de volgende situaties tegen:

• Kleine ruimte: je hoeft de trussrod niet af te stellen
• Grote ruimte: de trussrod staat niet strak genoeg
• Geen ruimte: de trussrod staat te strak

Wat precies een te grote en te kleine ruimte is, hang erg af van wat jij fijn vindt spelen, en of de gitaar nog goed klinkt. Over het algemeen zal het ideale punt ergens tussen de 2 en de 5 milimeter liggen.

3. Steek een passende inbussleutel (wordt vaak bij de gitaar geleverd) in het aandraaipunt en draai met de klok mee om hem strakker te draaien, of tegen de klok in om hem los te draaien. Draai slechts zeer kleine stukjes, een trussrod moet nooit met brute kracht aangedraaid worden want dan kan hij breken.

 

Het afstellen van de trussrod gaat eigenlijk hand in hand met het veranderen van de hoogte van de brug. Iedere brug is in theorie in hoogte aan te passen, en bij de meeste elektrische gitaren is dit een kwestie van ofwel de gehele brug door middel van twee draaiwieltjes te verstellen. Of ieder zadeltje* apart in hoogte aan te passen.

Als je de trussrod hebt ingesteld zoals jij het wilt, kan het nog zijn dat er ergens op de hals toch nog wat tonen aanlopen. Dit is echter gemakkelijk te verhelpen door de brug of het individuele zadeltje van de snaar iets omhoog te draaien.

*Het zadeltje is het gedeelte van de brug waarover de snaar strak gespannen staat. Er zit als het goed is een schroef aan de voor- of achterkant die je aan kunt draaien om zo het zadeltje te verplaatsen. Deze gebruik voor de intonatie, hier lees je verderop meer over. Daarnaast zitten er schroefjes aan de bovenkant waarmee je ieder zadeltje omhoog of omlaag kunt draaien. Het is echter wel belangrijk dat je met het afstellen van de hoogte van de individuele zadeltjes rekening houdt met de bolling van de frets en het fretboard. Dat betekent dat de zadeltjes min of meer dezelfde bolling moeten volgen als je hals.


Intonatie

Wanneer je de actie precies hebt ingesteld zoals jij het fijn vindt spelen, kun je de intonatie gaan aanpassen. In de muziekwereld zal je deze term vaker tegen gaan komen, en in het bijzonder gitaristen en bassisten zullen hier tegenaan lopen. Veel mensen denken dat omdat een gitaar of basgitaar frets heeft, zolang instrument maar goed gestemd is, je geen foute tonen meer kunt spelen. Niets is echter minder waar! Wanneer je instrument niet goed is geïntoneerd zullen de open snaren perfect gestemd zijn, maar iedere toon die je vervolgens speelt is iets te hoog of laag. Naarmate je hoger op de hals speelt wordt dit effect steeds heftiger.

Hoe intoneer je een (bas)gitaar

Een snaar heeft een bepaalde lengte die ervoor zorgt dat hij de juiste toon produceert. Op de 12e fret moet deze lengte van de snaar aan beide kanten precies in de juiste verhouding zijn om goed te klinken. Bij akoestische gitaren is dit helaas zelden echt aan te passen en wordt dit door de schuine plaatsing van de brug enigszins opgelost. Bij elektrische (bas)gitaren werkt het zo:

1. Je stemt met een stemapparaat je instrument zo precies mogelijk.

2. Vervolgens druk je een snaar op de 12e fret in om te checken of deze dezelfde perfect gestemde toon aangeeft als wanneer je hem los aanslaat. Deze drie situaties zal je tegenkomen:

• Precies hetzelfde: je hoeft niet te intoneren
• Te hoog: verplaats het zadeltje* iets naar achteren (richting de eindpin), hierdoor wordt de snaar dus langer.
• Te laag: verplaats het zadeltje iets naar voren (richting de hals), hierdoor wordt de snaar dus korter.

Zo herhaal je stap 2 totdat de snaar helemaal perfect is geïntoneerd.

3. Dit proces herhaal je vervolgens voor iedere snaar.


Pickups afstellen

Speciaal voor elektrische gitaren en basgitaren is het van belang om na het intoneren en het afstellen van de actie, de pickups in de juiste stand te zetten. Hier zijn geen strakke regels voor, maar er zijn wel dingen waar je rekening mee kunt houden. Eerst bespreken we hoe we pickups kunnen afstellen.

Als eerste moet je de hoogte van je pickups afstellen. Bij pickups zit er eigenlijk altijd aan weerzijden een schroefje verstopt. Door deze schroef aan te draaien komt de desbetreffende kant van de pickup langzaam omhoog, en vice versa. Bij het omhoog of omlaag draaien moet je rekening houden met de volgende feiten: hoe dichter de pickup bij de snaren staat, hoe hoger de output (hoe hoger het volume). Tegelijkertijd kan je te maken krijgen met "string pull" wanneer de pickup te dichtbij staat. Dat betekent dat de snaren minder goed kunnen trillen omdat het magnetisch veld van de pickups te sterk is. Je moet dus een perfect gemiddelde tussen de twee proberen te vinden. Dan is het ook nog zo dat over het algemeen de kant van de dunne snaren iets hoger dient te staan dan die van de dikke snaren. Dit komt omdat die snaren minder magnetisch materiaal bevatten vergeleken met de dikke snaren.

Wanneer de individuele polen van de pickups ook uit schroefjes bestaan (dit zie je vaak bij één helft van een humbucker), kun je deze tevens afstellen. Dit moet je echter enkel doen wanneer je merkt dat er één of meerdere snaren duidelijk harder of zachter klinken dan de rest. De regels zijn verder hetzelfde als voor het afstellen van een complete pickup.